2017 Değişiklikleri Sonrası Anayasa Değişikliği Süreci

Aşağıdaki yazı şu makalede yer alan bilgiler esas alınarak hazırlanmıştır. Sadece 2017 değişiklikleri kapsamında yeter sayılar değiştirilmiştir. Konu hakkında detaylı bilgi için ilgili makaleye bakınız. Aşağıdaki yazıdaki tüm hak ilgili makale sahibine aittir ve izin alınarak kullanılmıştır.

Anayasa değişikliği süreci hakkında genel bilgiler

1982 Anayasası’nın “Anayasanın değiştirilmesi, seçimlere ve halkoylamasına katılma” kenar başlıklı 175. maddesinde anayasanın nasıl değiştirileceği hüküm altına alınmıştır. Bu maddeden hareketle anayasa değişikliği teklifinin yasalaşma süreci teklif, görüşme ve onay olmak üzere üç aşamada incelenebilir.

Teklif

Anayasa mad. 175/1’e göre anayasa değişikliği teklif yetersayısı en az TBMM üye tam sayısının üçte biri yani 200’dür (daha önce bu sayı 184 idi). Buna göre anayasa değişiklik teklifini sadece milletvekilleri isteyebilir. Cumhurbaşkanı, Cumhurbaşkanı yardımcıları ve diğer bürokratların anayasa değişiklik teklifi verme yetkisi yoktur. Son olarak anayasa değişikliği teklifi yazılı olmalıdır.

Görüşme (Karar)

Anayasa değişikliğinin TBMM genel kurulunda görüşülmesi aşaması yine anayasanın 175. maddesinde düzenlenmiştir. Bu maddenin ilk fıkrasında anayasa değişikliği için iki görüşme yapılacağı ve gerekli karar yeter sayının TBMM üye tam sayısının beşte üçü (yani 360 kabul oyu) olduğu düzenlenmiştir. İkinci fıkrada ise anayasanın değiştirilmesi hakkındaki tekliflerin görüşülmesi ve kabulü bakımından, ilk fıkradaki kayıtlar dışında kanunların kabulü ve görüşülmesi hakkında hükümlere atıf yapılmıştır.

Anayasada kanunların kabulünü ve görüşülmesini düzenleyen 88. maddenin 2. fıkrası ise konuyu TBMM İç Tüzüğü’ne havale etmiştir. İç tüzükte konuyla ilgili olarak 81. ve 94. maddede düzenlemeler yer almaktadır. Bu düzenlemelerden anayasa değişikliği teklifinin TBMM genel kurulunda iki defa görüşüleceği ve bu görüşmelerde toplam dört oylama yapılacağı sonucu çıkmaktadır.

2017 değişiklikleri birlikte mecliste sandalye sayısı 550’den 600’e çıktı.

Yapılacak bu görüşmelerin ilkinde değişikliğin tümü hakkında görüşme açılacak sonrasında maddelere geçilip geçilmeyeceği oylanacak, maddelere geçilmezse teklif reddedilmiş sayılacak; kabul edilirse maddeler teker teker oylanacaktır. En az kırk sekiz saat sonra (buna serinleme süresi denir) yapılacak ikinci görüşmede ise maddelerin tümü üzerinde görüşme yapılmayacak varsa değişiklik önergeleri tartışılacak, değişiklik önergesi yoksa maddelerin teker teker kabulü ve maddelerin tümünün oylaması yapılacaktır.

1. Görüşme ->Maddelere geçilmesi oylaması (1. oylama) + maddelerin teker teker oylanması (2. oylama).
2. Görüşme ->Maddelerin teker teker oylanması (3. oylama) + maddelerin tümünün oylanması (4. oylama).

1982 Anayasası’na göre bir anayasa değişikliği teklifinin kabul edilebilmesi için bu teklifin TBMM üye tam sayısının en az beşte üçü yani 360 kabul oyu alması gerekmektedir. Aranan bu nitelikli çoğunluk 1982 ANayasası’nın katı bir anayasa olduğunu göstermektedir. Zira alalede bir kanunun meclisten geçebilmesi adi karar yeter sayısı yani toplantıya katılanların salt çoğunluğu yeterken anayasa değişikliği için TBMM üye tam sayısının en az beşte üçü (360) gerekmektedir.

Bu süreçte en az beşte üç (360) çoğunluğun yukarıda zikredilen 4 oylamanın hangisinde aranacağı önem arz etmektedir. Bu noktada doktrin, TBMM uygulaması ve Anayasa Mahkemesi’nin farklı içtihatları vardır. AKÇA, en az beşte üç çoğunluğun ilk iki oylamada değil üçüncü ve dördüncü oylamalarda aranması gerektiği görüşündedir. Konu hakkında bkz.

Onay

Görüşme aşaması tamamlandıktan sonra anayasa değişikliği teklifinin yürürlüğe girebilmesi için onaylanması gerekmektedir. 1982 Anayasası’nda onay yetkisi Cumhurbaşkanı ve halk arasında paylaşılmıştır. 1982 Anayasası, onay safhasında karar yeter sayısının 360 ve 400 arası olması ya da 400’den fazla olması durumlarına göre Cumhurbaşkanı’na farklı yetkiler tanımıştır.

Buna göre eğer anayasa değişikliği teklifi TBMM genel kurulunda 360’dan fazla ancak 400’den az oyla kabul edilmişse bu durumda Cumhurbaşkanı ya anayasa değişikliği teklifini meclise iade edecek ya da halk oylamasına sunacaktır (Any. mad. 175/3).

Anayasa değişikliği teklifinin TBMM genel kurulunda 400’den fazla bir oyla kabul edilmesi durumunda ise Cumhurbaşkanı bu değişikliği ya onaylayacak (Any. mad. 175/5), ya TBMM’ye yeniden görüşülmek üzere iade edecek (Any. mad. 175/4) ya da halk oylamasına sunacaktır (Any. mad. 175/5).

— Cumhurbaşkanı yetkilerini kullanırken hangi oylamadaki karar sayısını dikkate alınacak?

Yukarıda da aktarıldığı üzere anayasa değişikliği teklifi için mecliste 4 (dört) oylama yapılmaktadır. Cumhurbaşkanı yetkilerini kullanırken bu oylamalardan hangisini dikkate alacaktır? Bu konu tartışmalı olsa da doktrinde hakim görüş 2. görüşmedeki ilk oylamada yani maddelerin teker teker oylamasındaki karar sayıları dikkate alınacaktır.

— Anayasa değişikliği teklifi meclise iade edilirse …

Cumhurbaşkanı tarafından meclise iade edilen anayasa değişikliği teklifi TBMM genel kurulunda yukarıda aktardığımız görüşme safhası gerçekleştirilmek suretiyle yeniden görüşülecektir. Bu görüşme sonrası anayasa değişiklik teklifi 360 ile 400 arası bir karar yeter sayıyla kabul edildiyse Cumhurbaşkanı bu durumda anayasa değişikliği teklifini halkoylamasına sunmak zorunda kalacaktır. (mecburi halk oylaması)

400’den fazla bir kabul yeter sayı ile kabul edildiyse bu durumda Cumhurbaşkanı anayasa değişiklik teklifini aynen kabul edebileceği gibi halk oylamasına da sunabilecektir. Burada halkoylaması yetkisi ihtiyaridir (ihtiyari halk oylaması. Cumhurbaşkanı tarafından onaylanan ya da halkoylamasında kabul edilen anayasa değişikliği teklifi, resmi gazetede ısdar edilerek yürürlüğe girecektir.

Cumhurbaşkanının iade etmesiyle TBMM’de yeniden görüşülecek olan anayasa değişikliği teklifi için aranan en az beşte üç (360) çoğunluğun yukarıda zikredilen 4 oylamanın hangisinde aranacağı önem arz etmektedir. Bu noktada doktrin, TBMM uygulaması ve Anayasa Mahkemesi’nin farklı içtihatları vardır. AKÇA, en az beşte üç çoğunluğun ilk iki oylamada değil üçüncü ve dördüncü oylamalarda aranması gerektiği görüşündedir. Konu hakkında bkz.

Görüldüğü üzere bir anayasa değişikliği teklifi, TBMM genel kurulu, Cumhurbaşkanı ve gerekirse halkın iradesinden oluşan üç adımlı bir süreçle kabul edilmektedir.

Ayrıca Bakınız

Yasama Bağışıklığı I: Yasama Sorumsuzluğu

Anayasa mad. 83/f.1'de düzenlenen yasama sorumsuzluğu milletvekillerine tanınan bağışıklık hallerinin ilkidir. Madde metnine göre yasama sorumsuzluğu milletvekillerinin meclis çalışmaları kapsamında ifade ettikleri oy ve düşüncelerden sorumlu tutulamamasını ifade etmektedir.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir