TBMM Güncel Toplantı ve Karar Yeter Sayıları

Telif notu !:
Aşağıda yer alan bilgilendirme yazısı ve özellikle verilen örnekler üzerindeki tüm hak yazıyı kaleme alan Kürşat Akça ve www.anayasahukuku.net internet sitesine aittir. Atıfsız kullanımı yasaktır. Yazının tümü atıf yapılsa dahi başka site veya eserde iktibas edilemez. Aksi durum 5846 sayılı kanun kapsamında suç teşkil eder ve cezai takibata konu olur. (Ayrıca yazılar DMCA koruması altındadır).
Örnek atıf; Akça, Kürşat; “TBMM Güncel Toplantı ve Karar Yeter Sayıları”, www.anayasahukuku.net, Erişim Tarihi: 04.04.2019.

2017 yılı Anayasa değişikliği ile birlikte TBMM üye tam sayısı 550 (beş yüz elli) iken 600 (altı yüz) olmuştur. Bu değişiklikle birlikte toplantı ve karar yeter sayıları da değişmiştir. 

Toplantı Yetersayısı (En az 200 oy)

TBMM’nin fonksiyonlarını yerine getirebilmesi için gerekli olan asgari toplantı yeter sayısı TBMM üye tam sayısının üçte biridir. Yani toplantı yeter sayısı en az 200 (iki yüz) dür. Toplantı yeter sayı sağlanmadan alınan karar veya kanunlar şekil bakımından anayasaya aykırı olur.

Karar yeter sayısında kural: Toplantıya katılanların salt çoğunluğu

Şayet Anayasada bir karar veya bir kanun için başkaca bir çoğunluk kuralı (nitelikli çoğunluk) öngörülmemişse TBMM’nin söz konusu karar veya kanunu kabul edilebilmesi için gerekli karar yeter sayısı toplantıya katılanların salt çoğunluğudur. Yani toplantıya katılanların yarısından bir fazlası yeterlidir. Buna basit (adi, niteliksiz) çoğunluk kuralı denilmektedir. Nitelikli çoğunluk öngörülmeyen karar veya kanunlarda basit çoğunluk sağlanamazsa bu karar veya kanunlar şekil bakımından anayasaya aykırı olur.

Ek Kural: En az 151 oy şartı
Karar yeter sayısı hiç bir zaman TBMM üye tam sayısının dörte birinin bir fazlasından az olamaz. Yani karar yeter sayısı her halükarda en az 151 (yüz elli bir) olmalıdır. 151 (yüz elli bir) oyun altında bir oyla kabul edilen bir karar veya kanun adi çoğunluğu sağlasa bile meclisten geçemeyecektir.
Bir örnek:
Hakkında anayasada nitelik çoğunluk kuralı öngörülmeyen bir kanun teklifi TBMM’de görüşülmektedir. 310 (üç yüz on) milletvekili oturuma katılmıştır. Kanun hakkında yapılan oylamada 170 (yüz yetmiş) milletvekili kabul oyu verirken 140 (yüz kırk) milletvekili red oyu vermiştir. Kanun teklifinin kabulünde yeter sayılar açısından anayasaya aykırılık var mıdır?

Toplantı yeter sayısı en az 200 (iki yüz) olması gerektiğinden 310 (üç yüz) milletvekili asgari toplantı yeter sayısını karşılamaktadır. Toplantı yeter sayısı açısından anayasaya aykırılık yoktur. Kanun teklifi hakkında nitelikli çoğunluk gerekmediğinden adi çoğunluk yani toplantıya katılanların salt çoğunluğu yeterli olacaktır. 310 (üç yüz on) milletvekili toplantıya katıldığına göre salt çoğunluk, 156 (yüz elli altı) dır. Soruda ise kanun teklifi 170 (yüz yetmiş) oyla kabul edilmiştir. Ayrıca bu sayı her halukarda gerekli olan asgari kara yeter sayısının yani 151 (yüz elli bir) in üzerindedir. Dolayısıyla karar yeter sayısı açısından da anayasaya aykırılık yoktur.

Karar Yetersayısı’nda istisna: Nitelikli Çoğunluklar

Anayasa bazı karar veya kanunlar için önemine binaen üye tam sayısının salt çoğunluğu, üye tam sayısının üçte iki veya beşte üç çoğunluğu gibi karar yeter sayıları öngörebilmektedir. Bunlara nitelikli çoğunluk adı verilir. Dolayısıyla böyle durumlarda adi karar yeter sayısı yeterli olmaz. Bu karar yeter sayıyı sağlamayan karar veya kanunlar şekil bakımından anayasaya aykırı olur.

Anayasanın farklı yerlerinde farklı karar yeter sayılarla nitelikli çoğunluklar öngörülmüştür. Bunlara aşağıdaki gibi örnekler verebiliriz:

TBMM üye tam sayısının salt çoğunluğu, yani en az 301 (üç yüz bir) oy aranan haller: 

Kamu başdenetçisi seçiminin 3. tura kalması durumunda kamu başdenetçisinin seçilebilmesi için (mad. 74),

Mazeretsiz devamsızlık nedeniyle milletvekilliğinin düşürülebilmesi için (mad. 84),

Cumhurbaşkanı tarafından TBMM’ye iade edilen kanunun yeniden görüşülüp kabul edilebilmesi için (mad. 89),

TBMM Başkanlığı seçiminin 3. tura kalması durumunda TBMM Başkanının seçilebilmesi için (mad. 94),

Cumhurbaşkanı hakkında bir suç işlediği gerekçesiyle TBMM’ye soruşturma önergesi verebilmek için (mad. 105),

Cumhurbaşkanı yardımcısı ve bakanlar hakkında bir suç işlediği gerekçesiyle TBMM’ye soruşturma önergesi verebilmek için (mad. 106),

TBMM’nin Anayasa Mahkemesi’ne üye seçimi sürecinin 2. tura kalması durumunda ilgili üyelerin seçilebilmesi için (mad. 146),

TBMM üye tam sayısının beşte üçü yani en az 360 (üç yüz altmış) oy aranan haller:

Genel ve özel af ilanına karar verebilmek için (mad. 87),

Cumhurbaşkanı hakkında bir suç işlediği gerekçesiyle TBMM’ye sunulan soruşturma önergesine ilişkin olarak Cumhurbaşkanı hakkında soruşturma başlatabilmek için (mad. 105),

Cumhurbaşkanı yardımcıları ve bakanlar hakkında bir suç işlediği gerekçesiyle TBMM’ye sunulan soruşturma önergesine ilişkin olarak Cumhurbaşkanı yardımcıları ve bakanlar hakkında meclis soruşturması başlatılabilmesi için (mad. 106),

TBMM tarfından seçimlerin yenilenmesine karar verilebilmesi için (mad. 116)

Anayasa değişikliğine ilişkin kanun teklifinin kabul edilebilmesi için (mad. 175),

TBMM tarafından seçilecek HSYK üyelerine ilişkin seçim sürecinde ikinci ve üçünc turda adayların seçilebilmesi için (mad. 159).

TBMM üye tam sayısının üçte ikisi yani en az 400 (dört yüz) oy aranan haller:

Kamu başdenetçisinin seçimi sürecinde kamu başdenetçisinin ilk iki turdaki oylamalarda seçilebilmesi için (mad. 74),

TBMM Başkanlığı seçimi sürecinde TBMM başkanının ilk iki turdaki oylamalarda seçilebilmesi için (mad. 94),

Cumhurbaşkanı hakkında bir suç işlediği gerekçesiyle başlatılan soruşturma sonucunda Cumuhrbaşkanının yüce divana sevk edilebilmesi için (mad. 105),

Cumhurbaşkanı yardımcıları ve bakanlar hakkında bir suç işlediği gerekçesiyle başlatılan soruşturma sonucunda Cumuhrbaşkanı yardımcıları ve bakanların yüce divana sevk edilebilmesi için (mad. 105),

TBMM’nin Anayasa Mahkemesi’ne üye seçimi sürecinde üyelerin ilk turda  seçilebilmesi için (mad. 146),

TBMM tarafından seçilecek HSYK üyelerine ilişkin seçim sürecinde ilk turda adayların seçilebilmesi için (mad. 159),

Cumhurbaşkanının anayasa değişikliği teklifini iade etmeden ya da iade ettikten sonra kendisine gelen teklifi doğrudan yayınlama ya da ihtiyari olarak halkoyuna sunma yetkisine sahip olabilmesi için anayasa değişikliği teklifinin alması gereken yeter sayı (mad. 175).

Telif notu !:
Yukarıda yer alan bilgilendirme yazısı ve özellikle verilen örnekler üzerindeki tüm hak yazıyı kaleme alan Kürşat Akça ve www.anayasahukuku.net internet sitesine aittir. Atıfsız kullanımı yasaktır. Yazının tümü atıf yapılsa dahi başka site veya eserde iktibas edilemez. Aksi durum 5846 sayılı kanun kapsamında suç teşkil eder ve cezai takibata konu olur. (Ayrıca yazılar DMCA koruması altındadır).
Örnek atıf; Akça, Kürşat; “TBMM Güncel Toplantı ve Karar Yeter Sayıları”, www.anayasahukuku.net, Erişim Tarihi: 04.04.2019.

Ayrıca Bakınız

2017 Değişiklikleri Sonrası Anayasa Değişikliği Süreci

Anayasa değişikliği süreci hakkında genel bilgiler 1982 Anayasası’nın “Anayasanın değiştirilmesi, seçimlere ve halkoylamasına katılma” kenar …

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir