Yasama Bağışıklığı I: Yasama Sorumsuzluğu

Telif notu !:
Aşağıda yer alan bilgilendirme yazısı ve özellikle verilen örnekler üzerindeki tüm hak yazıyı kaleme alan Kürşat Akça ve www.anayasahukuku.net internet sitesine aittir.
Atıfsız kullanımı yasaktır. Yazının tümü atıf yapılsa dahi başka site veya eserde iktibas edilemez. Aksi durum 5846 sayılı kanun kapsamında suç teşkil eder. (Ayrıca yazılar DMCA koruması altındadır).
Örnek atıf; Akça, Kürşat; “Yasama Bağışıklığı I: Yasama Sorumsuzluğu”, www.anayasahukuku.net, Erişim Tarihi: 28.03.2019.

Yasama bağışıklığı nedir?

Milletvekilleri dışa yansıttıkları her türlü düşünce ve eylemden yasama sorumsuzluğu ve yasama dokunulmazlığı kapsamında sorumlu olmamaktadır. Milletvekillerine tanınan bu imtiyaz genel olarak anayasa hukuku doktrininde “yasama bağışıklığı” olarak ifade edilmektedir.

Yasama bağışıklığı 1982 Anayasası’nda yer alıyor mu?

Yasama bağışıklığı 1982 Anayasası’nın 83. maddesinde düzenlenmektedir. Söz konusu maddenin ilk fıkrası yasama bağışıklığı hallerinden “yasama sorumsuzluğunu”, ikinci fıkrası ise “yasama dokunulmazlığını” hüküm altına almıştır. (Ancak maddenin kenar başlığında anayasanın genel teorisi ve diğer Anayasa örneklerine aykırı olarak sadece yasama dokunulmazlığı ifadesi geçmektedir.)

Yasama Bağışıklığı II: Yasama Dokunulmazlığı, konusu için tıklayınız.

Yasama sorumsuzluğu ne ifade ediyor ve unsurları nedir?

Anayasa mad. 83/f.1’de düzenlenen yasama sorumsuzluğu milletvekillerine tanınan bağışıklık hallerinin ilkidir. Madde metnine göre yasama sorumsuzluğu milletvekillerinin meclis çalışmaları kapsamında ifade ettikleri oy ve düşüncelerden sorumlu tutulamamasını ifade etmektedir. Bu kapsamda yasama sorumsuzluğunun “oy ve düşünce” ve “meclis çalışmaları” şeklinde 2 (iki) unusurundan bahsedilebilir.

TBMM Genel Kurulu’nda zaman zaman tehdit, hakaret veya sövgü içeren ifadeler kullanılmaktadır. Foto: Nabızhaber

Unsur 1: “Oy” ve “Düşünce”

Oy ve düşünce kavramı düşüncenin sözle veya kullanılan oyla ifade edilmesidir. Buradaki oy ve düşünce kavramının kapsamına hiç şüphesiz düşünceyi açıklayan “jest-mimkiler” gibi beden dilinin diğer görünümleri ya da düşüncenin görsel, işitsel birtakım araçlarla dile getirilmesi de girecektir.  Oy ve düşünce dışındaki her türlü eylem ise yasama sorumsuzluğunun kapsamı dışındadır. Dolayısıyla birisine yumruk atmak, tokat atmak, silah sıkmak gibi eylemlerde milletvekili yasama sorumsuzluğundan faydalanamaz.

Diğer taraftan Anayasakoyucu oy ve düşüncenin muhtevası noktasında herhangi bir sınırlamaya gitmemiştir. Dolayısıyla tehdit, hakaret ve sövgü içerikli oy ve düşünceler dahi yasama sorumsuzluğu kapsamına girer
(Ancak bunlarla ilgili TBMM İç Tüzüğü’nde idari tedirler öngörülmüştür).

Unsur 2: Meclis Çalışmaları

Meclis çalışmaları, sadece TBMM genel kurul toplantılarında yapılan çalışmaları ifade etmektedir. Zira mad. 83/f.1’de TBMM genel kurulundaki oy ve düşüncelerin meclis genel kurulu dışında tekrarlanmasının “o oturumdaki Başkanlık divanının teklifi üzerine Meclisce” yasaklanabileceği hüküm altına alınmıştır. Dolayısıyla oturum, başkanlık divanı ve Meclis üçgenindeki bu süreç sadece TBMM genel kurulunda söz  konusu olacağına göre parti grup toplantıları, meclis komisyon çalışmaları gibi TBMM genel kurulu dışındaki mecralardaki çalışmalar yasama sorumsuzluğunun içerisinde değerlendirilemeyecektir.

Milletvekillerinin TBMM genel kurulu’nun bir oturumunda ifade ettikleri oy ve düşünceleri TBMM genel kurulu dışında da tekrarlamaları durumunda bu ifadelerden sorumsuz olmaya devam ederler. Ancak o oturumdaki Başkanlık divanının teklifi üzerine Meclisce alınacak bir karar üzerine meclis dışında tekrarlama yasaklanabilir. Bu durumda milletvekili TBMM genel kurulunda söylediği sözlerden sorumlu olmazken alınan karar gereği bunları meclis dışında tekrar etmekten sorumlu tutulabilir.

Yasama sorumsuzluğunda sorumsuzluğun kapsamı nedir?

Anayasada sadece “sorumlu tutulamazlar” denilmektedir. Bu ifade, hukuki ve cezai herhangi bir sorumluluk ayrımı yapmamaktadır. Dolayısıyla bir milletvekili meclis çalışmaları kapsamında dile getirdiği oy ve düşüncelerden ne cezai ne de hukuki olarak sorumlu tutulabilir. Hakkında yapılacak hukuki takibatla maddi/manevi tazminat istenemeyeceği gibi, cezai takibatla hapis cezası da istenemez.

Yukarıdaki unsurları taşımayan durumlar !

Milletvekillerinin ifade ettikleri oy ve düşüncelerden sorumsuzluğu sadece yukarıda zikrettiğimiz şartları yerine getirmesi durumunda mümkün olacaktır. Bu şartları taşımayan durumlarda milletveklinin yasama sorumsuzluğu söz konusu olmaz. Örneğin, gürültü yaptığı gerekçesiyle komşusuna tehditler yağdıran milletvekili meclis çalışmaları kapsamında olmadığından yasama sorumsuzluğundan faydalanamaz.

Yasama sorumsuzluğunun özellikleri

Yasama sorumsuzluğu TBMM’nin alacağı kararla kaldırılamaz. Milletvekilleri de bundan vazgeçemez. Milletvekilliği sona erse bile miletvekillerinin yasama dönemindeki eylemlerinden sorumsuzlukları devam eder.

(c) Kürşat AKÇA

Telif notu !:
Yukarıda yer alan bilgilendirme yazısı ve özellikle verilen örnekler üzerindeki tüm hak yazıyı kaleme alan Kürşat Akça ve www.anayasahukuku.net internet sitesine aittir.
Atıfsız kullanımı yasaktır. Yazının tümü atıf yapılsa dahi başka site veya eserde iktibas edilemez. Aksi durum 5846 sayılı kanun kapsamında suç teşkil eder. (Ayrıca yazılar DMCA koruması altındadır).
Örnek atıf; Akça, Kürşat; “Yasama Bağışıklığı 1: Yasama Sorumsuzluğu”, www.anayasahukuku.net, Erişim Tarihi: 28.03.2019.

Ayrıca Bakınız

2017 Değişiklikleri Sonrası Anayasa Değişikliği Süreci

Anayasa değişikliği süreci hakkında genel bilgiler 1982 Anayasası’nın “Anayasanın değiştirilmesi, seçimlere ve halkoylamasına katılma” kenar …

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir